Peperduurzaam

Geen algemeen geldende definitie duurzaam terrein beschikbaar
De eerste conclusie is dat er geen algemeen geldende definitie voor een duurzaam terrein beschikbaar is. Het onderzoeken van de toegekende definities van duurzaamheid en duurzame bedrijventerreinen door de jaren heen, vormt de start van het onderzoek. Het begrip heeft zich in de loop der jaren ontwikkeld tot een brede definitie, met aandacht voor de economische, ecologische, sociale en ruimtelijke invalshoek. Dit onderzoek richt zich op deze invalshoeken, op terreinniveau. Het begrip is in de loop van het onderzoek geconcretiseerd.

Verduurzamen bedrijventerreinen is noodzakelijk
Ontwikkelingen die de noodzaak van duurzame terreinen bewijzen zijn onderzocht. Het gaat om:

1. Verlengen van de levensduur; terreinen verouderen relatief snel. Na uitgifte verslapt de aandacht snel. Door meer aandacht te besteden aan onderhoud, relatiebeheer en parkmanagement en hier ook financiële middelen voor te reserveren, blijft de kwaliteit langer op peil.
2. Waardebehoud; hiervoor dient het niveau van onderhoud voor een langere periode te worden gegarandeerd en verdienen andere vormen van eigendom de voorkeur. Ook op andere terreinen dienen stappen te worden genomen, zoals het prijsbeleid en het creëren van relatieve schaarste.

Andere ontwikkelingen zijn:

1. Voorkomen van onnodige kosten;
2. Creëren van ruimtelijke kwaliteit;
3. Zorgvuldiger gebruik van de ruimte;
4. Verminderen van de milieubelasting;
5. Creëren aantrekkelijke werkomgeving.

Inmiddels is duidelijk dat de kern van de problematiek is gelegen in de te snelle veroudering. Verder is op te merken dat de ontwikkelingen met elkaar samenhangen.
Door blijvend te investeren in een terrein, wordt een snelle veroudering voorkomen en worden tevens win-win situaties gecreëerd.

Hanteer het motiveringsinstrument voor verduurzaming van bestaande bedrijventerreinen
Alvorens inhoudelijk op het instrument kan worden ingegaan, dienen een aantal
zaken te worden verantwoord.

Bestaande, gemengde terreinen
Er is gekozen het instrument op bestaande, gemengde terreinen te richten, vanwege het grote aantal verouderde terreinen en de noodzaak hier in de toekomst anders mee om te gaan. Het instrument is geschikt gemaakt voor gemengde terreinen, omdat het merendeel van de terreinen in deze categorie vallen. Bovendien kennen andere typen terreinen een te specifiek ambitieniveau (dat is in mindere mate van belang in deze fase van het proces).

Doel en doelgroep
Het instrument geeft een indruk van de actuele situatie in relatie tot de gewenste duurzame situatie op de lange termijn. Het doel is om, op eenvoudige wijze, een eerste indruk te verkrijgen van de status quo van het terrein op het gebied van duurzaamheid. Het instrument kan worden beschouwd als het startpunt om het proces van verduurzaming op gang te brengen. Sterke en zwakke punten komen tot uiting en er wordt nagegaan of ruimte aanwezig is voor verdere verduurzaming. Bij het maken van (herstructurerings)plannen kan duurzaamheid dan nadrukkelijker worden meegenomen.
De belangrijkste partijen op terreinniveau zijn de gemeente en de bedrijven onderling, al dan niet verenigt in een bedrijvenvereniging. Zij dienen samen te werken voor verduurzaming en dit instrument kan hierbij als hulpmiddel dienen.

Figuur 1: Motiveringsinstrument

Het motiveringsinstrument
Het instrument bevat acht stappen (figuur 1). Er wordt onderscheid gemaakt naar twee kleuren. De grijze kleur wil zeggen dat deze stap slechts eenmalig wordt doorlopen. De stappen met de kleur blauw veranderen bij elke toepassing van het instrument. Elk terrein is uniek, wat resulteert in een steeds wijzigend dashbord, spinnenwiel enzovoorts.
Stap één is reeds doorlopen. In stap twee zijn parameters geselecteerd en opgenomen in een matrix. Aan de hand hiervan zijn bedrijventerreinen onderzocht op duurzaamheid. De terreinen zijn onderzocht op het gebied van bereikbaarheid, veiligheid, omgeving, ruimtegebruik, energie, water, waardebehoud, samenwerking en parkmanagement. Hiervoor zijn scores toegekend, die na de caseselectie, zijn opgenomen in het dashbord (stap vier). Op basis van interviews is getracht het huidige niveau van een terrein vast te stellen. In stap vijf zijn de scores verwerkt in een spinnenwiel, waardoor in één oogopslag duidelijk wordt op welke gebieden kansen kunnen worden benut en is de actuele situatie ten opzichte van de gewenste situatie visueel zichtbaar. Vervolgens zijn achterliggende oorzaken achterhaald, omdat het van belang is te achterhalen waarom bepaalde ontwikkelingen zich voordoen. Daaropvolgend zijn verbeterpunten geformuleerd. Het probleem wordt benoemd en er wordt een oplossingsrichting aangedragen. In stap acht dienen vervolgstappen te worden ondernomen om de kansen tot uitvoering te brengen. Hier wordt op teruggekomen.

Het instrument is geschikt voor toepassing in de praktijk
Onderzoek in de praktijk heeft plaatsgevonden door casestudies. Er zijn vier cases onderzocht, waaronder De Rietvelden te ’s-Hertogenbosch, die in onderstaand kader kort zal worden toegelicht.

Bedrijventerrein De Rietvelden
Uit de uitkomsten van het instrument is gebleken dat het terrein zich in een neerwaartse spiraal bevindt. Het verduurzamen van het terrein heeft lange tijd centraal gestaan, op initiatief van de ondernemersvereniging RIVU. Op enkele aspecten is sprake van duurzaamheid, zoals de omgang met de openbare ruimte en er wordt op een verantwoorde manier omgegaan met water. Echter, uit het dashbord blijkt dat op weinig aspecten de gewenste situatie bereikt is. Op alle parameters is ruimte voor verbetering. De belangrijkste verklaringen hiervoor zijn; het abrupt stopzetten van de subsidie voor de parkmanager in 2006. Het wegvallen van enkele grote bedrijven, waardoor de investeringsbasis is weggevallen. Tevens hebben vele wisselingen binnen het RIVU-bestuur plaatsgevonden. Ook doen zich problemen voor door het ontbreken van clustering, waardoor enkele bedrijven onderling hinder ondervinden. Er wordt getracht de neerwaartse spiraal te doorbreken, op dit moment worden veel verbetervoorstellen onderzocht. De belangrijkste oplossingsrichtingen voor dit terrein zijn;

• continu te investeren in de kwaliteit
• imagoverbetering
• vestigingsalternatieven recyclingbedrijven
• professionaliseren parkmanagementorganisatie

Verder kan, uit het toepassen van het instrument, worden geconcludeerd dat implementatie van duurzaamheid bij bestaande bedrijventerreinen stap voor stap plaatsvindt en het een moeizaam proces is dat meerdere jaren overspant. De belangrijkste verklaringen hiervoor zijn; verduurzaming betreft een lange tijdschaal, er zijn reeds ondernemers gevestigd, geen partij voelt zich probleemeigenaar en partijen kunnen nergens toe worden verplicht. Daarnaast zijn er veel betrokken partijen en te weinig financiële middelen. Er is vaak sprake van te kleine belangen en grote onzekerheden.

Uit het onderzoeken van de achterliggende oorzaken van het moeizame proces, kan worden geconcludeerd dat het verduurzamingsproces één groot veranderproces is.

Processen doorbreken aan de hand van verandermanagement
Bij het verduurzamingsproces gaat het om het sturen van veranderingen. Ook is het van belang de veranderingsbereidheid te maximaliseren. Er moet overeenstemming worden bereikt over de noodzaak tot verandering. Enkele kansen om de veranderingsbereidheid te maximaliseren zijn; partijen in een vroeg stadium te betrekken, financiële middelen te reserveren, de meerwaarde van een duurzaam terrein te communiceren en het probleembewustzijn te vergroten.

Figuur 2: Vervolgstappen a.d.v. veranderingscyclus

Hoe om te gaan met de verkregen informatie
Tot slot is het van belang in te gaan op de te nemen vervolgstappen, nu de uitkomsten van het instrument bekend zijn. De nadruk in de eerste fase van het verduurzamingsproces, ligt op de onderbouwing van de noodzaak tot verandering en een breed draagvlak om tot verandering over te gaan. Om het proces op gang te brengen dient de nadruk te liggen op het proces en in mindere mate op de inhoud.

Op basis van de ervaringen uit de casestudies en de kennis met betrekking tot verandermanagement, zijn een aantal vervolgstappen te onderscheiden, zie figuur twee.

Belangrijkste aanbevelingen
Tot slot volgen de belangrijkste aanbevelingen in onderstaand kader.

• hanteer het motiveringsinstrument
• ga stap voor stap te werk
• reserveren financiële middelen
• procesbegeleider aanstellen
• vertrouwen kweken
  •    voordelen duurzaam terrein benadrukken
  •    vergroten probleembewustzijn
  •    samenwerken gemeente en bedrijfsleven
  •    integrale aanpak
• draagvlak creëren
  •    partijen in een vroeg stadium betrekken
  •    partijen dienen op hun belang aangespro-
  •       ken te worden
  •    meerwaarde blijven communiceren
  •    succesvolle vergelijkbare ideeën presen- 
  •       teren
  •    zorgen voor één aanspreekpunt
• creëren continuïteit

Ingrid Engelen
Ingrid Engelen MSc is afgestudeerd op het onderwerp duurzame bedrijventerreinen aan de Rijksuniversiteit Groningen op de master Vastgoedkunde. In het eerste deel van haar onderzoek staat het begrip duurzaamheid centraal. Daarna is met behulp van een ontwikkeld duurzaam bedrijventerreininstrument nagegaan in hoeverre duurzaamheid in de praktijk wordt toegepast.

Het onderzoeksrapport is hier te downloaden: Afstudeerverslag Ingrid Engelen - 1,5 mb.

Twitter dit bericht!