Peperduurzaam

De meeste van ons hebben meer dan genoeg gehoord over Geert Wilders. Elke week komt hij met een uitgesproken mening over een willekeurig onderwerp in de krant. Ik was dan ook erg verbaasd toen een van mijn favoriete schrijvers in de NRC Next – Rob Wijnberg – hem als goed voorbeeld aandroeg [1] . Hij beredeneerde dat Geert Wilders een groot redenaar is; een meester in het overbrengen van een boodschap. Rijst bij mij de vraag: als Geert Wilders ‘An inconvenient truth’  had geschreven. Waren we dan nu nog groener geweest?

De kunst van het spreken

Rob Wijnberg legt Wilders in het artikel langs de lat van de Ars rhetorica, een boek van de Griekse wijsgeer Aristoteles. Hij zegt erbij dat dit boek geldt als hét standaardwerk in de argumentatieleer. Volgens de theorie moet je om je publiek te overtuigen drie aspecten goed in de gaten houden: ethos (geloofwaardigheid), logos (logisch redeneren) en pathos (emoties aanspreken). Wilders haalt zijn geloofwaardigheid volgens Wijnberg uit zijn leiderschap. Bij alles wat hij doet en bij elk standpunt dat door de PVV naar buiten gebracht wordt, profileert Wilders zich als dé leider. Hiermee verwerft zijn boodschap ‘ethos’. Het tweede aspect, logos, is bij Wilders een vak apart. Zijn redenatie: 1. In de Koran staan oproepen tot geweld, 2. Moslims geloven in de Koran, 3. Dus: Moslims zijn gewelddadig. Veel van Wilders’ uitspraken zijn op dergelijke logica gebaseerd.

Overtuigen met emoties

Tenslotte het meest interessante punt: het aanspreken van de emoties van je publiek, pathos. Aristoteles beweerde: “emoties hebben het vermogen onze oordelen te bepalen”. Wilders gebruikt dit gegeven als geen ander. In zijn uitingen jaagt hij zijn publiek allereerst schrik aan door problemen zo groot en abstract mogelijk te maken. Hij gebruikt uitdrukkingen als “een tsunami van islamisering” en “miljoenen potentiële moslimterroristen” om problemen overweldigend te laten klinken. Termen als “de blinde linkse elite” en “de superstaat Europa” geven de kiezer een gevoel van machteloosheid. Door vervolgens zelf krachtige oplossingen aan te dragen, weet hij het electoraat voor zich te winnen. Sluit de grenzen voor Moslims, stuur criminele buitenlanders het land uit en hef het Europese parlement op. De opluchting en het vertrouwen dat hij hiermee bij zijn toehoorders losmaakt, geven hem een trouwe schare volgelingen. Door deze technieken toe te passen, is Wilders een van de meest gehoorde sprekers in de Nederlandse media.

Wilders versus Gore

Laten we Al Gore eens langs dezelfde meetlat leggen. Op ethos en logos (geloofwaardigheid en logisch redeneren) scoort hij absoluut goed. Als presidentskandidaat voor de VS heeft hij zijn naam gevestigd en hij houdt zich al jaren met milieuproblematiek bezig. Ik zou zo geen geschiktere boodschapper voor Global Warming kunnen bedenken. De gedegen manier waarop Gore zijn uitspraken – lijkt – te onderbouwen, geven hem ook op logos een goede score. Echter, net als Wilders veroorlooft Gore zichzelf enkele slim gevonden, maar niet helemaal correcte gevolgtrekkingen. Het Engelse gerechtshof heeft zelfs de uitspraak gedaan dat op 9 punten zijn film misleidend is, of onwaarheden verkondigt [2].

Verschillende doelen

Tot zover behoorlijk wat overeenkomsten tussen de redeneertechnieken van Wilders en Gore en nog maar een punt te gaan: pathos, inspelen op de emoties van je publiek. De ongelofelijke hype die ontstaan is rondom ‘An inconvenient truth’ had niet kunnen gebeuren zonder een beroep op onze emoties. Ook Gore weet ons te overtuigen dat ons over 30 jaar een mondiale ramp staat te wachten. Zijn pleidooi is dat we allemaal in actie moeten komen en de krachten moeten bundelen om het tij te keren. Ontegenzeggelijk een beroep op onze emoties, maar hier wringt de schoen.

Gore en Wilders spreken hun publiek om een andere reden aan; hun doel is anders. Voor Wilders is het voldoende om gehoord te worden. Hij moet de aandacht van de kiezers krijgen, hen overtuigen dat er grote problemen zijn die zijn aanpak nodig hebben, maar dat is voldoende. Als de kiezers onthouden dat Wilders zal zorgen voor de oplossing voor Nederlandse problemen, heeft hij zijn doel bereikt. Al Gore heeft de handicap dat hij ons geen oplossing kan brengen. Sterker nog; hij moet ons in beweging krijgen om mee te werken aan de oplossing. En dat vergt andere krachten!

Onmacht

Door doemscenario’s te schetsen over dreigende ijstijden, stijgende zeespiegels en uitstervende diersoorten weet Gore inderdaad een gevoel van onmacht bij ons op te wekken. In plaats van een aanzet tot actie, is de logische reactie “Wat een reusachtig probleem. Wie ben ik om daar wat aan te kunnen doen. Over 30 jaar hebben we pas echt een probleem, dus ik hoop dat de wereldleiders voor die tijd een oplossing bedacht hebben”. We leunen achterover en zetten de thermostaat nog maar eens een graadje hoger.

Nog een bestseller

Gore moet dit zelf ook ingezien hebben en is daarom sinds het uitbrengen van ‘An Inconvenient Truth’ druk bezig geweest met een oplossing. In zogenaamde ‘Solutions Summits’ heeft hij met allemaal knappe koppen nagedacht over mogelijke oplossingen. Deze heeft hij gebundeld in zijn tweede boek: ‘Our choice’[3]. Hij beschrijft dat de keuzes die we moeten maken om deze crisis te lijf te gaan, ook een kans kunnen zijn voor de creatie van nieuwe banen en het ontwikkelen van duurzame economische ontwikkeling. Het boek richt zich voornamelijk op overheden en bedrijven. Mijn tip aan Gore: wil je nog een echte bestseller uitbrengen, richt je volgende boek dan op het in beweging krijgen van het publiek, maar zorg wel dat je voor die tijd even met Wilders belt…

[2] http://newparty.co.uk/articles/inaccuracies-gore.html

[3] Uiteraard uitgebracht op 100 % gerecycled papier, in lokaal gedrukte exemplaren met verantwoorde inkt en CO2 neutraal geproduceerd.

Twitter dit bericht!